Çocuk Hakları Bildirgesi’ne Dair 10 Kitap

Tübitak Yayınları Çocuk Hakları Bildirgesi’nin 10 maddesini ele alarak bir kitap serisi yayınlamışlar. 5 yaş ve üstü çocuklara hitap eden kitapların yazarı; Aleix Cabrera Çevirmenliğini ise Adem Uludağ üstlenmiş.

  1. Tüm dünya çocukları bu bildirgedeki haklardan din, dil, ırk, renk, cinsiyet, milliyet, mülkiyet, siyasi, sosyal sınıf ayırımı yapılmaksızın yararlanmalıdır.

Layout 1

Farklı köylerden üç çocuk gelmiş geçmiş en bilge adamın bilgeliğini almaya layık görülmek için Bilgelik Evine ilk önce ulaşmaya çalışacaktır. Her bir köyün sakinleri diğer ikisinden üstün olsun diye küçük kahramanlarını kendi ustalık ve hünerleriyle yola hazırlarlar. Bu üç ufaklığın yolda aldıkları ilk ders şu olur: Güçlerini birleştirdiklerinde ustalık ve hünerleri daha değerli olmaktadır. O halde Bilge Adam hangisini seçecektir? Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisinde yer alan, her çocuğun hiçbir ayrım yapılmaksızın belirli haklara sahip olduğunu bildiren 1. ilkeden hareketle kaleme alınmıştır.

  1. Çocuklar özel olarak korunmalı, yasa ve gerekli kurumların yardımı ile fiziksel, zihinsel, ahlaki, ruhsal ve toplumsal olarak sağlıklı normal koşullar altında özgür ve onurunun zedelenmeyecek şekilde yetişmesi sağlanmalıdır. Bu amaçla çıkarılacak yasalarda çocuğun en yüksek çıkarları gözetilmelidir.

Layout 1

Pamuk Ülke kralı ile kraliçesinin bir çocukları olur. Bu tek çocukları ileride bir gün krallığın başına geçecektir. Ne var ki, kralın arkadaşları çok soluk tenli ve çelimsiz görünen prensin hasta olduğunu düşünürler ve ne kadar önemsiz görünse de en ufak bir tehlikeden bile uzak tutulmasını tavsiye ederler. Kral ile kraliçe bu tavsiyeye uyarak sarayın tüm kapı ve pencerelerinin kapalı tutulmasını ve içeride her yerin, pamuklusundan yünlüsüne kalın kumaşlarla kaplanmasını emrederler. Oysa tüm çocuklar gibi her şeyi merak eden minik prens dışarıdaki dünyayı keşfetmenin bir yolunu bulacaktır. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisinde yer alan, her çocuğun özel olarak korunacağını ve gelişimini mümkün kılacak fırsat ve kolaylıklardan yararlandırılacağını bildiren 2. ilkeden hareketle kaleme alınmıştır.

  1. Her çocuğun doğduğu anda bir adı ve bir devletin vatandaşı olma hakkı vardır.

Layout 1

Amir Akida topraklarında, Taka-taka denilen göçebe bir boyun üyesidir. Göç sırasındaki dalgınlığı onu topluluktan ayırır. Amir kaybolup yalnız kaldığını düşünürken yeni bir isim ve ait olacağı yeni bir yer aramaya karar verir. Ne var ki, arayışına devam ederken hiçbir yere uygun olmadığını çünkü kendisinin bir adı ve ait olduğu bir yer olduğunu fark eder. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisi’ndeki, her çocuğun doğduğu andan itibaren bir isme ve vatandaşlığa hakkı olduğunu bildiren 3. ilkeden hareketle kaleme alınmıştır.

  1. Çocuklar sosyal güvenlikten yararlanmalı, sağlıklı bir biçimde büyümesi için kendisine ve annesine doğum öncesi ve sonrası özel bakım ve korunma sağlanmalıdır. Çocuklara yeterli beslenme, barınma, dinlenme, oyun olanakları ile gerekli tıbbi bakım sağlanmalıdır.

Layout 1Ariyanna’nın, içinde özel dostların yaşadığı bir sihirli kutusu olur ve Ariyanna çok geçmeden bu özel dostların zayıf olduklarını ve acıkıp hastalanmamaları için onlara yardım etmesi gerektiğini anlar. Kahramanımız fark etmeden, anne babadan doktora ve eğiticilere, yetişkinlerin çocukların bakımında oynadığı rolün önemini anlamaya başlar. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisi’ndeki, çocuğun sağlıklı bir şekilde gelişme ve yetişme hakkına sahip olduğunu bildiren 4. ilkeden hareketle kaleme alınmıştır.

  1. Fiziksel, zihinsel ya da sosyal bakımdan özürlü çocuğa gerekli tedavi, eğitim ve bakım sağlanmalıdır.

Layout 1Riki görme yetisini yitirdiğinde korkar ve dünyasının birdenbire küçücük bir yere dönüştüğünü hisseder. Fakat çok geçmeden, çevresinde karanlıkta yürümesine destek olabilecek eşyaların, hayvanların ve insanların olduğunu fark eder. Hepsi birlikte Riki’nin özgüvenini yeniden kazanmasına ve kendisini güvende hissetmesine yardımcı olur. Böylece ona, kendisi istemedikçe dünyasının sınırları olmadığını da göstermiş olurlar. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisi’ndeki, engelli her çocuğun kendi durumunun gerektirdiği özel tedavi, eğitim ve bakımı alma hakkının olduğunu bildiren 5. ilkeden hareketle kaleme alınmıştır.

  1. Çocuğun kişiliğini geliştirmesi için anlayış ve sevgiye gereksinimi vardır. Anne ve babasının bakımı ve sorumluluğu altında her durumda bir sevgi ve güvenlik ortamında yetişmelidir. Küçük yaşlarda çocuğu annesinden ayırmamak için bütün olanaklar kullanılmalıdır. Ailesi ve yeterli maddi desteği olmayan çocuklara özel bakım sağlamak toplumun ve kurumların görevidir. Çocuk sayısı fazla olan ailelere devlet yardımı yapılmalıdır.

Layout 1Lili meyve sevmiyordu, Lalo yatağa erken gönderilmekten usanmıştı, Lali ise yıkanmaktan hiç hoşlanmıyordu. Onlara sürekli istemedikleri şeyleri yaptıran anne babalarından bıkan bu çocuklar olağanüstü yetenekleri olan Aki’den yardım istemeye karar verirler. İstedikleri şey anne babalarının ortadan kaybolmasıdır. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisi’nde yer alan, çocuğun her durumda ilginin, ahlaki ve fiziki güvenliğin sağlandığı bir ortamda yetiştirilme hakkı olduğunu ve aileden ve yeterli destekten yoksun çocuklara özel bakım sağlamanın, toplumun ve kamu makamlarının ödevi olduğunu bildiren 6. ilkeden hareketle kaleme alınmıştır.

  1. Genel kültür ve yeteneklerini, bireysel karar verme gücü, ahlaki ve toplumsal sorumluluğu geliştirecek ve topluma yararlı bir üye olmasını sağlayacak eğitim hakkı verilmelidir. Bu eğitimde sorumluluk önce ailenin olmalıdır. Eğitimin ilk aşamaları parasız ve zorunlu olmalıdır.

Layout 1

Aydın Ailesi’nin çocukları renklerin olmadığı bir dünyada yaşamaktadır. Yağmurlu bir günde gökkuşağını gördüklerinde dünyalarının niçin siyah beyaz olduğunu merak ederler ve renkleri aramak için yeryüzünü dolaşmaya karar verirler. Ne var ki, aradıkları, kendilerine hayal ettiklerinden çok daha yakındır. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisi’nde yer alan, çocuğun, genel kültürünü arttıracak, fırsat eşitliği temelinde yeteneklerini, bağımsız karar alma gücünü, ahlaki ve toplumsal sorumluluk duygusunu geliştirecek ve topluma yararlı bir birey haline gelmesini sağlayacak bir eğitim alma hakkı olduğunu bildiren 7. ilkeden ilham alınarak yazılmıştır.

  1. Çocuk her koşulda koruma ve kurtarma olanaklarından ilk yararlananlar arasında olmalıdır.

Layout 1Denizlerin en çok korku salan korsanlarından Yeşil Barut artık yaşlanmıştır ve gizli hazineleri bulması onun için her geçen gün zorlaşmaktadır. İhtiyar korsan, minik korsanlar hakkında söylenenleri duyduğunda, tam da bu nedenle onlarla bir anlaşma yapmaya karar verir. Dokuz denizkızının hazinesini birlikte arayacaklardır, fakat hazineyi bulduklarında, Yeşil Barut geminin batmaması için güverteden neyi atacağına karar vermek zorunda kalır. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisi’ndeki, çocuğun, her durumda koruma ve yardımdan ilk yararlanacaklar arasında olduğunu bildiren 8. ilkeden ilham alınarak yazılmıştır.

  1. Çocuklar her türlü istismar, ihmal, ve sömürüye karşı korunmalı ve hiçbir şekilde ticaret konusu olmamalıdır. Çocuk uygun bir asgari yaştan önce çalıştırılmayacak, sağlığını ve eğitimini tehlikeye sokacak fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişmesini engelleyecek bir işe girmeye zorlanmayacak ve izin verilmeyecektir.

Layout 1Gölgelerle dolu bir vadideki şatoda çok mu çok tembel bir dev yaşıyordu. Bu dev öyle miskin ve öyle cimriydi ki her zaman insanların kendisi için karşılıksız çalışmasını isterdi. Bu dev, hayatının en büyük siparişini aldığı gün civar köylerdeki insanları kandırmaya karar verdi ve tüm çocukları durup dinlenmelerine bile izin vermeden zorla çalıştırdı. Ta ki çocuklardan biri, devin gülmenin gücünü keşfetmesini sağlayana dek. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisindeki, çocuğun, uygun bir yaş sınırına ulaşmadan önce çalışmasına izin verilemeyeceğini bildiren 9. ilkeden ilham alınarak yazılmıştır.

  1. Çocuk ırk, din ya da başka bir ayrımcılığı teşvik eden uygulamalardan korunacaktır. Anlayış, hoşgörü, insanlar arası dostluk, barış ve evrensel kardeşlik ortamında enerji ve yeteneklerini diğer insanların hizmetine sunulması gerektiği bilinciyle yetiştirilmelidir.

Layout 1

Salyangoz Adam tüm dünyayı dolaşan ve evini yanında taşıyan bir gezgindir. Sahip olduğu her şeyi ve yolda bulduklarını beraberinde götürür. Bu garip gezgin, farklı toplumların neredeyse hiç iletişim kurmadığı bir dünyada sadece seyahat etmenin keyfini sürmek için dolaşır. Karşılaştığı çocuklara başka yerlerden getirdiği eşyaları vermesi sayesinde, farkında olmadan, sorunlarını çözmede onlara yardımcı olur ve yaşamlarını kolaylaştırır. Bu hikâye Çocuk Hakları Bildirisi’ndeki, çocuğun, etnik, dinî veya başka her türlü ayrımcılığı teşvik edebilecek uygulamalardan korunacağını bildiren 10. ilkeden ilham alınarak yazılmıştır.

Derleyen: Çocuk Gelişim Öğretmeni – İlknur Tan

Çocuklarınıza Hediye Edebileceğiniz 6 Kitap Önerisi

Kedilerin Kaybolma Mevsimi
Yazarı: Behiç Ak
Yayınevi: Günışığı Kitaplığı
Sayfa Sayısı: 95

Kendini dünyada olup biten her şeyden sorumlu hisseden küçük Sevgi’nin onun gibi çekingen kedisi Titrek, tam 18 Haziran günü kayboluverdi. Üstelik, patavatsız Nazan Hanım’ın kedisi Arsız, soğuk bir insan olan Nurten Hanım’ın kedisi Buz, çevik koşucu İbo’nun kedisi Kırlangıç, yavaşlığıyla tanınan Suat Bey’in kedisi Miskin’le mahalledeki birkaç kişinin kedisi daha aynı gün buhar olup uçmuştu sanki. Peki ama, sahiplerine benzeyen bunca kedi nereye gitmişti? Küçük Sevgi araştırmaya başlar.

 
Güneşi Bile Tamir Eden Adam 
Yazarı: Behiç Ak
Yayınevi: Günışığı Kitaplığı
Sayfa Sayısı: 67

Adanın ciğercisi Muammer Bey çok iddiacı ve alıngan biridir. Öyle ki, kardeşi çalışkan tamirci Kadir Bey’e de küsmüştür. Oysa her tür eşyayı, hatta kırık kalpleri bile onaran tamircinin bundan haberi yoktur. O, adalıların bozulan ne kadar eşyası varsa onarmakla uğraşır, eskileri değerlendirir, eşyaların geçmişini anlatır durur. Ancak, beyaz eşya satıcısı ve nalbur kazançlarına engel olan tamirciden hiç hoşlanmazlar. Adalılar da eski eşyadan bıkmış, yeni şeylere sahip olmak istemektedirler. Sonunda tamirciyi adadan uzaklaştırmaya karar verirler. Ama nasıl?


Vapurları Seven Çocuk
Yazarı: Behiç Ak
Yayınevi: Günışığı Kitaplığı
Sayfa Sayısı: 94

Kardeşi Emre ve olağanüstü bir masal anlatıcısı olan annesiyle birlikte bir Boğaziçi mahallesinde yaşayan Fırat, tatil günlerinde o çok sevdiği minik Boğaz vapuruna binip karşıya geçer, balon satardı. Mahallede yüz yıllık ahşap bir yalıda oturan Meliha Hanım’sa, komşularını sık sık evine davet eder, hep birlikte gülüp söylerlerdi. Ama Meliha Hanım’ın bir gün yalıdan taşınmak zorunda kalmasıyla mahalle değişmeye, güzelliklerini teker teker yitirmeye başladı. Minik Boğaz vapuru da seferden kaldırılınca, Fırat kolları sıvaması gerektiğini anladı.


Sen Islık Çalmayı Bilir Misin?
Yazarı: Necdet Neydim
Yayınevi: Günışığı Kitaplığı
Sayfa Sayısı: 85

Çocuk ve gençlik edebiyatı alanındaki araştırmaları ve kuramsal çalışmalarıyla tanınan akademisyen, çevirmen, yazar Necdet Neydim’in şiirleri, günümüz çocuklarının kaygılarını, özlemlerini, sevinçlerini, hızla değişen yaşamlarını, yine onların gözünden yalın ve etkileyici bir dille yansıtıyor. Grafik tasarımcı Suzan Aral’ın usta işi resimleri ve özgün sayfa tasarımlarıyla bir albüm olarak yeniden canlanan kitaptaki 47 şiir, çocuklara edebiyatın bu özel türünü sevdirmeyi başarıyor.
Necdet Neydim kitabın girişinde diyor ki: “Çocuklar şiirden ve aşktan anlamaz derler… Bunu diyenler, kesinlikle çocukları tanımayanlardır. Onlar her ikisinden de anlarlar, ama onların anladığını herkes anlayamaz… Bunları neye dayanarak mı söylüyorum? Gözlerimle gördüm, kulaklarımla duydum… En iyisi siz okuyun, ben size ıslık çalayım. Ama eğer ıslık çalmayı biliyorsanız, bırakın şiiri,ıslık çalmaya devam edin. Çünkü ıslık, şiirdir.”


Uçmanın Hikayesi
Yazarı: Lesley Sims
Yayınevi: Bilge Kültür Sanat
Sayfa Sayısı: 63

Leonardo da Vinci’nin ta 1487’de uçan bir makine tasarladığını biliyor muydunuz? Peki ya dünyanın en büyük zeplini olan Graft Zeppelin’in dünyayı sadece üç haftada dolaştığını? Bunun gibi daha pek çok şaşırtıcı bilgiyle dolu bu kitapla kanatlı bisikletlerden, planörlere; zeplinlerden, helikopterlere birbirinden ilginç onlarca araçla bulutların üstüne çıkmaya hazır.


Damian Drooth Süper Dedektif: Nasıl Dedektif Olunur
Yazarı: Barbara Mitchelhill
Yayınevi: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları
Sayfa Sayısı: 61

Dünyayı suçlulardan kurtarmak ister misiniz? Geceleri yataklarınızda güven içinde uyumak ister misiniz? O zaman bu kitabı alın. Bu kitap dolandırıcıları, hırsızları (kendi okulunuzda bile) nasıl yakalayacağınızı öğretecek.Dikkat!Etrafta hırsızlar var!

Derleyen: İknur Tan (Çocuk Gelişim Öğretmeni) & Rabia Yıldız (Çocuk Gelişim Öğretmeni)